HÃY LÀ NGƯỜI ĐẠI ĐỒNG - RANDY PAUSCH & JEFFREY ZASLOW - BÀI GIẢNG CUỐI CÙNG

Chúng ta đã ra rả trên đất nước này về các quyền con người. Đó là điều hiển nhiên phải thế, song sẽ hoàn toàn vô nghĩa khi chăm chăm nói tới các quyền lợi mà không màng đến các trách nhiệm.

Các quyền lợi hẳn phải xuất phát từ đâu đó, chúng tới từ cộng đồng. Ngược lại, tất cả chúng ta phải có trách nhiệm đối với cộng đồng. Một số người gọi nó là phong trào "cộng đồng", nhưng tôi nghĩ nó là lẽ (phải thông) thường.

Ý tưởng này đã bị đánh mất trong phần đông chúng ta và trong hai mươi năm làm giáo sư, tôi càng ngày càng thấy nhiều sinh viên không hề biết đến nó. Khái niệm các quyền lợi đi cùng với các trách nhiệm, theo nghĩa đen, là một điều xa vời với họ.

Đầu mỗi học kỳ, tôi yêu cầu sinh viên ký một thỏa thuận, phác thảo những trách nhiệm và quyền lợi của họ. Họ cần phải đồng ý làm việc một cách tích cực trong các nhóm, dự các cuộc họp, giúp đỡ bạn bằng cách đưa ra phản hồi trung thực. Ngược lại, họ có quyền tham dự các buổi học và công trình của họ được nhận xét công khai và được đem đi trưng bày.

Một số sinh viên do dự với thỏa thuận trên. Tôi nghĩ đó là bởi vì chúng ta, những người trưởng thành, chưa thể hiện đúng mực là những tấm gương tốt trong tư cách làm người đại đồng. Thí dụ, tất cả chúng ta đều tin là chúng ta có quyền được một phiên xử hội thẩm. Nhưng nhiều người lại rất vui mừng vì thoát được nghĩa vụ hội thẩm.

Vậy nên tôi muốn sinh viên biết, mỗi người phải đóng góp cho lợi ích chung. Ai không làm như vậy thì có thể được mô tả bằng từ: ích kỷ. Bố tôi đã dạy chúng tôi bằng thí dụ của bản thân, nhưng ông cũng tìm những cách thức mới để truyền đạt điều đó cho người khác. Khi là ủy viên Hội đồng Bóng chày Little League, ông đã làm một điều rất sáng suốt.

Ông gặp khó khăn trong khi tìm các trọng tài tình nguyện. Đó là một công việc bạc bẽo, một phần bởi mỗi khi bạn bắt một lỗi thì mấy đứa trẻ hoặc bố mẹ chúng lại cho là bạn bắt sai. Phần nữa là do tâm lý sợ hãi, bạn phải đứng đó trong khi những đứa trẻ, có rất ít hoặc không có kiềm chế, có thể vụt chày và ném bóng thô bạo vào bạn.

Bố tôi đã có một sáng kiến. Thay vì tìm người đứng tuổi làm tình nguyện, ông chọn những cầu thủ từ các đội đàn anh để làm trọng tài cho các trận đấu của đội đàn em. Ông lấy việc làm trọng tài là một vinh dự cho người được chọn.

Nhiều hệ quả đã xảy ra với sáng kiến này.

Những đối tượng được làm trọng tài hiểu công việc này khó nhọc ra sao và rồi sẽ cảm thông với những ai giữ vai trò này. Chúng cũng cảm thấy thỏa mãn vì đã giúp cho những đứa trẻ của các đội đàn em. Trong lúc đó, những đứa trẻ lứa ít tuổi hơn nhìn thấy những tấm gương ở những lứa đàn anh khi chúng tham gia làm việc tình nguyện.

Bố tôi đã tạo nên một tập hợp mới của những người đại đồng. Ông biết: Khi chúng ta kết nối với những người khác trong một thế giới đại đồng, chúng ta sẽ trở thành những con người tốt hơn.