BỒ ĐỀ TÂM ẢNH HƯỞNG ĐẾN XÃ HỘI - Nguyễn Thế Đăng

1/ Bồ đề tâm là giá trị sống cao cả.

Bồ đề tâm là tâm nhắm đạt đến giác ngộ để giúp đỡ, chỉ dạy, cứu thoát cho chúng sanh. Như thế Bồ đề tâm là sự hợp nhất của Trí Huệ và Đại Bi. Bồ đề tâm gồm có Bồ đề tâm nguyện, và Bồ đề tâm hạnh.Hạnh để thực hiện Bồ đề tâm nguyện. Bồ đề tâm, cả nguyện và hạnh, bắt đầu từ Thập Tín (tin và phát tâm) qua Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Hồi Hướng, và Tứ Gia hạnh vị (con đường nối kết). Giai đoạn này Kinh gọi là Tam Hiền, và Đại sư Trí Khải (538-597) gọi là Tương tự giác,tương tự với giác ngộ.

Khi vào được Thập Địa, Địađây là các Địa Pháp thân, thì lúc ấy mới thực sự làm Hạnh Bồ đề tâm, làm hạnh Bồ tát, vì đã có nền tảng là Phật tánh Pháp thân. Thập Địa được Đại sư Trí Khải gọi là Tùy Phần Giác, giác ngộ từng phần Pháp thân trong Mười Địa.
 

Không phải đợi đến Thập Địa người ta mới có thể hành Bồ đề tâm, Bồ tát hạnh. Có ít thì cho ít, biết ít thì chỉ bảo ít, từ bi còn ít thì giúp đỡ ít.Tất cả mọi người, dù ở địa vị nào, trí huệ từ bi ra sao, giàu có thế nào, đều có thể giúp đời. Ai cũng có thể làm hạnh Bồ đề tâm, làm hạnh Bồ tát.

Như vậy, Bồ đề tâm, Bồ tát hạnh là giá trị sống căn bản nhất và cao cả nhất của một con người, đó là làm ích lợi cả vật chất lẫn tinh thần cho mình cho người, nâng cấp tiến hóa cho mình cho người.Điều này là sự nâng cấp cho xã hội trên con đường tiến hóa hướng thượng.

2/ Bồ đề tâm ảnh hưởng đến xã hội.

Trong Kinh Hoa Nghiêm, phẩm Nhập pháp giới có đoạn Đức Di Lặc giảng về Bồ đề tâm cho đồng tử Thiện Tài.Đoạn này dài trên 200 câu, ở đây chỉ trích ra một số.

“Này thiện nam tử! Bồ đề tâm thành tựu vô lượng công đức như vậy. Tóm lại nên biết Bồ đề tâm đồng với công đức của tất cả Phật pháp.

Vì sao thế? Vì Bồ đề tâm xuất sanh tất cả Bồ tát hạnh, ba đời Như Lai đều từ Bồ đề tâm mà xuất sanh.

Vì thế, nếu có người phát tâm Vô thượng Bồ đề, tức đã xuất sanh vô lượng công đức, nhiếp khắp đạo Nhất thiết trí”.

Bồ đề tâm xuất sanh tất cả Bồ tát hạnh, đây là con đường thành Phật.

Bồ đề tâm không chỉ khai triển trí huệ, đại bi và nguyện hạnh nơi Bồ tát mà còn ích lợi cho thế gian và chúng sanh:

“Vì Bồ đề tâm như hạt giống, hay sanh tất cả các Phật pháp. Bồ đề tâm như ruộng tốt, vì hay sanh trưởng pháp trắng sạch cho tất cả chúng sanh.Bồ đề tâm như đại địa, vì hay giữ gìn tất cả thế gian. Bồ đề tâm như nước sạch, vì có thể rửa sạch tất cả dơ bẩn phiền não. Bồ đề tâm như gió lớn, vì vô ngại ở khắp thế gian.Bồ đề tâm như lửa mạnh, vì hay đốt tiêu tất cả củi tà kiến. Bồ đề tâm như mặt trời sáng, vì chiếu khắp tất cả thế gian. Bồ đề tâm như mặt trăng sáng, vì các pháp trắng sạch đều viên mãn.Bồ đề tâm như đèn sáng, vì hay phóng ra đủ thứ pháp quang minh”.

Kinh ví Bồ đề tâm như đất, nước, gió, lửa, mặt trời, mặt trăng, đèn sáng...không những giữ gìn, mà còn nuôi dưỡng, phát triển cho thế gian. Hơn thế nữa Bồ đề tâm còn phá tan tất cả dơ bẩn phiền não, tất cả tà kiến bóng tối của thế gian,để Bồ đề tâm tuyệt đối, tức Pháp thân, từPhật tánh mà tất cả chúng sanh đều có, như mặt trời, mặt trăng hiển lộ sáng chiếu khắp thế gian.

“Thiện nam tử! Như có cây thuốc tên là Vô sanh căn, vì nhờ năng lực của cây này mà tất cả cây ở Diêm phù đề đều tăng trưởng. Cũng vậy, vì nhờ năng lực cây Bồ đề tâm của đại Bồ tát khiến cho tất cả thiện pháp của hàng hữu học, vô học và các Bồ tát đều được tăng trưởng...

Bồ đề tâm như bình công đức, vì hay làm cho tâm chúng sanh được đầy đủ”.

Cây thuốc Vô sanh căn là cây mà gốc (căn) là Vô sanh. Vô sanh là tánh Không. Cây thuốc ấy sanh từ gốc tánh Không, từ Pháp thân tánh Không.

Nhờ năng lực của cây thuốc sanh từ tánh Không ấy, mà tất cả các cây ở cõi này đều tăng trưởng.Bồ đề tâm ảnh hưởng đến thiên nhiên và trái đất như vậy.

Bồ đề tâm là “bình công đức”, Bồ đề tâm là công đức. Như vậy Bồ đề tâm gồm hai sự tích tập của Bồ tát: tích tập trí huệ (tánh Không) và tích tập công đức.

Bồ đề tâm ảnh hưởng lên con người, nghĩa là ảnh hưởng lên toàn xã hội:Không những thế còn xông tỏa khắp vũ trụ:

“Như núi Tu di, nếu ai ở gần thì đồng một màu sắc với núi này. Cũng vậy nếu ai ở gần Bồ đề tâm của đại Bồ tát thì đồng màu với Nhất thiết trí của Bồ tát.

Ví như có thuốc được chú gia trì, nếu có chúng sanh ở chung thấy nghe, thì tiêu diệt được tất cả các bệnh. Cũng vậy, Bồ đề tâm của đại Bồ tát được tất cả các thiện căn trí huệ, phương tiện nguyện trí đồng nhiếp trì, nếu có chúng sanh ở chung thấy nghe nghĩ nhớ, thì tất cả các bệnh phiền não đều được diệt trừ.

Như hương chiên đàn đen trên trời, nếu đốt một chỉ thì hương thơm xông tỏa khắp tiểu thiên thế giới, giá trị của tất cả châu báu trong ba ngàn đại thiên thế giới không bằng được. Cũng vậy, một niệm công đức củaBồ đề tâm của đại Bồ tát xông tỏa khắp pháp giới, tất cả công đức của Thanh Văn, Duyên Giác đều không bằng được”.

Câu kinh trích dẫn ở trên cho thấy Bồ đề tâm phát sanh từ một Bồ tát,không chỉ ảnh hưởng lên con người, xã hội, thế gian mà còn bao trùm vũ trụ, pháp giới.Ở đây Bồ đề tâm đã trở thành Bồ đề tâm tuyệt đối, tức là tánh Không và công đức bao trùm vàlà nền tảng cho sự xuất sanh và hiện hữu của vũ trụ.

“Như có ngọc báu tên là Vua Tự Tại ở châu Diêm Phù Đề cách mặt trời mặt trăng bốn vạn do tuần, tất cả cảnh vật trang nghiêm trong cung mặt trời mặt trăng điều hiện bóng đầy đủ trong ngọc báu đó. Cũng vậy công đức thanh tịnh quý báu phát Bồ đề tâm của đại Bồ tát trụ trong sanh tử, chiếu pháp giới hư không,tất cả công đức của Phật trí nhật nguyệt đều hiện trong đó”.

Bồ đề tâm không chỉ có tầm mức vũ trụ, bao trùm vũ trụ, mà còn là tánh Không (“cây thuốc Vô sanh căn), nghĩa là “không sanh, không diệt, không dơ không sạch, không tăng không giảm”. Đây là Bồ đề tâm tuyệt đối, vốn là giải thoát, giác ngộ.

Bồ đề tâm tuyệt đối là tánh Không, bản tánh vốn thanh tịnh:

“Như ngọc Lưu Ly trăm ngàn năm ở trong chỗ dơ bẩn mà chẳng nhiễm dơ bẩn, vì tánh nó xưa naythanh tịnh. Cũng thế, Bồ đề tâm của đại Bồ tát ở cõi Dục trăm ngàn kiếp mà chẳng bị nhiễm lỗi lầm hoạn nạn của cõi dục, vì tánh nó thanh tịnh như pháp giới”.

3/ Bồ tát thực hành Bồ đề tâm tương đối trên nền tảng Bồ đề tâm tuyệt đối.

Bồ đề tâm tương đối hoạt động trong không gian thời gian, nghĩa là có phát tâm vào lúc nào đó, ở chỗ nào đó, có làm (hành, hạnh) vào lúc nào đó, ở chỗ nào đó.

Nhưng Bồ đề tâm tương đối luôn luôn nằm trong và ở trên, (không lìa khỏi) Bồ đề tâm tuyệt đối, tức là tánh Không.

Thế nên, một Bồ tát khi đã thấy và sống phần nào trong tánh Không (từ Hoan hỷ địa) thì hành Bồ đề tâm tương đối trong và trên Bồ đề tâm tuyệt đối.Như vậy với Bồ tát ấy, Bồ đề tâm tương đối là sự khai triển của Bồ đề tâm tuyệt đối. Bồ đề tâm tương đối đến đâu thì nối kết và làm hiển lộ Bồ đề tâm tuyệt đối đến đó. Chính vì khi thực hành Bồ đề tâm tương đối đồng thời thấy Bồ đề tâm tương đối này trùng khít với Bồ đề tâm tuyệt đối (“sắc (Bồ đề tâm tương đối) tức là Không (Bồ đề tâm tuyệt đối), Không tức là sắc”) mà Bồ tát tiến lên các Địa Bồ tát cho đến viên mãn: Bồ đề tâm tương đối hoàn toàn là Bồ đề tâm tuyệt đối.