GIAI ĐOẠN TRUNG GIAN CỦA SINH TỬ KHENCHEN KONCHOG GYALTSHEN - MỘT HƯỚNG DẪN ĐẦY ĐỦ VỀ CON ĐƯỜNG PHẬT PHÁP

* Drikung Bhande Dharmaradza

18. Trong bardo, ý thức của ta giống như một chiếc lông chim bị gió thổi tung.

Một cách bất lực, nó bị ngọn gió nghiệp thổi dạt và bị Thần Chết dẫn đi.

Ngoài Tam Bảo, không có nơi nào khác để nương tựa.

Đây là lời khuyên tâm huyết của tôi. 

* Khenchen Konchog Gyaltshen Bình giảng

NÓI CHUNG, những người chết từ từ, từng bước một, trên giường của họ, sẽ trải nghiệm nhiều giai đoạn khác nhau trong tiến trình chết. Thân thể ta được cấu tạo bởi bốn yếu tố: đất, nước, gió, và lửa. Khi yếu tố đất (địa đại) ngừng vận hành, nó tan biến thành nước, và người hấp hối cảm thấy giống như bị chìm trong lòng đất. Sau đó yếu tố nước (thủy đại) tan biến thành lửa, và người hấp hối cảm thấy mình bị quét đi trong một trận lụt lớn. Khi yếu tố lửa (hỏa đại) tan biến thành yếu tố gió (phong đại), người hấp hối cảm thấy như bị thiêu đốt trong một ngọn lửa. Khi yếu tố gió tan biến thành ý thức, người hấp hối cảm thấy giống như bị một cơn lốc xoáy cuốn đi.

Những thay đổi vật lý tương ứng rất rõ ràng. Khi yếu tố nước tan biến, miệng trở nên khô khốc. Khi yếu tố lửa tan biến, thân thể trở nên lạnh. Khi hơi ấm rút vào tim, tứ chi trở nên lạnh. Khi yếu tố gió tan biến, người hấp hối trở nên khó thở. Sau đó, hơi thở ngừng lại. Ý thức chưa rời đi vào lúc này. Cái được gọi là hơi thở bên trong vẫn còn ở đó. Sau đó người hấp hối kinh nghiệm ánh sáng trắng như một mặt trăng tròn, trong trẻo ở giai đoạn được gọi là hình tướng trắng. Tâm trở nên vi tế hơn khi những tư tưởng thô nặng tan biến. Sau đó đến giai đoạn được gọi là sự tăng trưởng đỏ, một kinh nghiệm về ánh sáng đỏ, sâu thẳm, sáng chói, và tâm trở nên vi tế hơn nữa. Khi ấy, người hấp hối cảm thấy mình đang ở trong một giấc ngủ sâu, giống như một đêm trong trẻo không có mặt trăng. Sau đó người hấp hối trở nên mất ý thức trong một thời gian vào giai đoạn được gọi là tối tăm gần thành tựu. Theo sau nó là sự chói ngời, được gọi là ánh sáng trong trẻo (tịnh quang). Dù có là hành giả Giáo pháp hay không, mọi người đều phải trải qua những giai đoạn này. Những người bình thường kinh nghiệm các giai đoạn này mà không có sự tỉnh giác, như trong giấc ngủ. Tuy thế, nếu ta có một sự chứng ngộ vĩ đại và kiên cố về Mahamudra, ta có cơ hội tỉnh giác về những kinh nghiệm này, để giải thoát bản thân khỏi sinh tử, và đạt được giác ngộ. 

Độ dài của tiến trình chết thay đổi từ một chốc lát cho tới vài giờ, hay dài tới hai hay ba ngày, tùy thuộc vào cá nhân. Đến lúc chấm dứt, tâm trở nên thô nặng hơn và từ tối tăm trở thành đỏ và trở lại hình tướng trắng. Khi người sắp mất hoàn toàn ý thức, họ cảm thấy một thôi thúc mạnh mẽ phải ra đi: “Tôi đang ở trong một căn nhà mục nát. Tôi không thể sống ở đây. Mái nhà đang sụp và sàn nhà không tốt. Bây giờ tôi phải ra đi.” Khi ấy ý thức rời khỏi thân, và người ấy thực sự chết.

Mặc dù không còn một thân thể thịt-và-xương nữa, người chết có một thân tâm thức, trong trạng thái bardo, giai đoạn giữa cái chết và sự tái sinh. Thân tâm thức này di chuyển tới lui do bởi các tập quán nghiệp. Khi gió nghiệp phương đông xuất hiện, nó bị thổi sang phía tây. Khi gió nghiệp phương nam đến, nó bị thổi sang phương bắc, cứ tới lui như thế. Như một chiếc lông chim trong gió, ta không kiểm soát được phương hướng mà nó sẽ đi. Ngay bây giờ, mặc dù tâm ta rất tích cực, do bởi thô nặng nên thân thể vật lý của ta không thể di chuyển nhanh chóng. Để đi đây đó, ta cần có một chiếc xe hơi hay máy bay. Nhưng chỉ với một thân tâm thức trong bardo, ta có thể đi sang một quốc gia khác trong một giây chỉ bằng cách nghĩ về quốc gia đó. Nhanh hơn một tia chớp! Mặc dù như thế, do bởi thân tâm thức không có gì là vững chắc, ta còn kinh nghiệm đau khổ hơn nữa. Ta bất lực và kinh nghiệm rất nhiều nỗi sợ hãi, như được mô tả trong Tử Thư Tây Tạng. Đây là điều tác giả nhắc đến khi ngài sử dụng ẩn dụ bị ngọn gió nghiệp thổi dạt đi.

Bạn ở trong trạng thái bardo này tối đa bốn mươi chín ngày. Mỗi tuần, bạn kinh nghiệm một cái chết ngắn và sau đó, tùy thuộc vào nghiệp của bạn, bạn được tái sinh vào một trong sáu cõi. Trong thời gian này giữa cái chết và sự tái sinh, không có nơi nương tựa nào khác ngoài Tam Bảo. Bạn không thể nương tựa ở những người có quyền lực, những người thân, hay bạn bè tốt nhất của bạn trong một chốc lát. Nguồn an ủi duy nhất là nghĩ đến Phật, Pháp và Tăng.

Nếu bạn thiền định tốt đẹp, bạn có thể an trú trong thực hành của bạn mà không bị thổi đi khắp nơi. Nếu bạn quy y Tam Bảo trong đời này và thực hành tinh tấn thì vào lúc bạn chết, các ngài sẽ là những vị bảo hộ đích thực của bạn. Đó là lý do vì sao việc quy y rất quan trọng.

Pháp Bảo của sự Giải thoát mô tả sự suy niệm về lẽ vô thường và cái chết như sau: “Cuộc đời ta chấm dứt, hơi thở này ngưng lại, thân thể này trở thành một tử thi, và tâm này phải lang thang ở những nơi chốn khác nhau.” Ta thật bất lực nếu không có thực hành Pháp. Hãy nhìn vào tình thế của ta ngay lúc này. Ta có chút ít năng lực để kiểm soát tâm mình bởi ta không có đủ kinh nghiệm về sự an định. Ta muốn thiền định, nhưng tâm không tuân theo. Ta muốn nuôi dưỡng lòng từ ái, nhưng sân hận mạnh mẽ đến nỗi nó đưa tâm ta đi theo hướng đối nghịch. Ngay cả khi ta đang sống, ta cũng bất lực dù ta có các giáo lý và có thể thực hành. Những tập quán chồng chất của ta, nghiệp mà ta đã tạo ra, sẽ đưa ta đi mà không thể chọn lựa. Ta dự tính rất nhiều nhưng ta thực sự không biết điều gì sẽ xảy ra bởi nghiệp dành mất quyền quyết định của ta.

Ta nói về các đối tượng quy y, Tam Bảo (Phật, Pháp, và Tăng), là những gì ở bên ngoài ta. Nhưng vấn đề ở đây là thực hành của riêng ta. Việc hoàn toàn nương tựa vào Đức Phật và thực hành Giáo pháp là sự quy y chân thực. Một ý thức về sự sáng tỏ trong tâm, sự tin cậy ở Bồ đề tâm, sự tịnh hóa các tư tưởng tiêu cực—nếu ta thực hành Pháp trong một tâm thái như thế, thì đó là sự quy y chân thực mà ta có thể thực sự trông đợi. Không có nó, dù ta có thông minh, tài trí đến đâu chăng nữa, ta sẽ không thể thoát khỏi sinh tử.

Hãy tạm ngừng một lát và nhìn vào tâm. Tâm thật dao động, như một chiếc lông chim trong gió. Tâm bị lôi cuốn liên tục bởi những phóng chiếu của nó và bởi không có sự vững chắc. Nó không thể an trụ một cách êm ả. Những loại đau khổ khác nhau trong tâm được tạo nên từ công việc này. Hãy ngừng lại, hít một hơi dài và cố gắng làm tâm an dịu. Hãy nghỉ ngơi như một ngọn núi kiên cố. Điều này sẽ mang lại an bình sâu xa và hỉ lạc thực sự. Hãy lập một hứa nguyện: “Tôi sẽ thực hành Pháp trong phần đời còn lại của tôi”.

-------o0o-------