KINH HOA NGHIÊM: TÁNH KHÔNG, QUANG MINH, VÀ NĂNG LỰC HOÁ HIỆN - Nguyễn Thế Đăng

Thực tại đầu tiên và cuối cùng được Kinh Hoa Nghiêm diễn tả bằng Phật bổn nguyên Tỳ Lô Giá Na (Vairocana). Vũ trụ là các cấp độ không biểu hiện và biểu hiện của thực tại Tỳ Lô Giá Na.

Thế nên tánh Không, quang minh, năng lực hoá hiện của vũ trụ là tánh Không, quang minh, năng lực hoá hiện của Tỳ Lô Giá Na.

1/ Tánh Không là Nền tảng cho mọi xuất hiện

Phật thân vốn vô sanh

Mà thị hiện xuất sanh

Pháp tánh như hư không

Chư Phật trụ trong đó.

Không trụ cũng không đi

Mọi nơi đều thấy Phật

Quang minh chiếu cùng khắp

Tiếng tăm vang khắp cõi.

Vô thể, vô sở trụ

Cũng không có chỗ sanh

Không tướng cũng không hình

Chỗ hiện đều như bóng...

                (Phẩm Như Lai hiện tướng, thứ 2)

Đây là bài kệ của đại Bồ tát Pháp Hỷ Huệ Quang Minh tán thán pháp thân Tỳ Lô Giá Na. Vì là đại Bồ tát ở trong hàng Mười Địa nên thấy, hiểu rõ "Phật thân", "pháp tánh", pháp thân Phật.

Phật thân, hay "pháp thân của tất cả chư Phật", là pháp tánh, là tánh Không, "vô sanh", "như hư không", "vô thể, vô sở trụ", "không tướng, cũng không hình". Tánh Không là nền tảng cho mọi xuất hiện của vũ trụ. Và vì tánh Không là vô sanh, vô thể, vô sở trụ nên mọi xuất hiện đều như bóng, "chỗ hiện đều như bóng".

Phàm phu quán sát lầm

Chấp tướng chẳng đúng lý

Phật lìa tất cả tướng

Chẳng phải họ biết được.

Người vô trí mê lầm

Vọng chấp tướng năm uẩn

Chẳng biết chân tánh kia

Người ấy chẳng thấy Phật.

Rõ biết tất cả pháp

Đều không có tự tánh

Hiểu pháp tánh như vậy

Thì thấy Lô Xá Na.

                (Phẩm Tu Di đảnh kệ tán, thứ 14)

Người thường, không có học, không có tu thì mê lầm bám nắm các tướng và do đó lạc vào một thế giới vật chất phân mảnh, đó là lạc vào thế giới sanh tử.

Người có học, có hành thì biết "Phật lìa tất cả tướng, rõ biết tất cả pháp đều không có tự tánh (là tánh Không)" nên "thấy Lô Xá Na", thấy Phật, thấy vũ trụ như thật.

Người thấy vũ trụ là không có tự tánh, vô sở trụ, tức là thấy tánh Không, người ấy bắt đầu thấy thực tại nền tảng và tối hậu, người ấy bắt đầu thấy Phật.

Cần hiểu rằng cái Thấy là cửa vào của mọi truyền thống Phật giáo Đông - Á, Đại thừa, Thiền, Thiên Thai tông, Hoa Nghiêm tông... và của Ấn - Tạng, Đại Ấn (Mahamudra), Đại Toàn Thiện (Maha Ati)...

Một điểm nữa, là Nền tảng tánh Không không tách lìa với những tướng, những biểu hiện của nó, như đại dương không tách lìa mọi sóng là biểu hiện của nó. Nền tảng tánh Không không tách lìa với thế giới mặc dầu không bị nhiễm ô bởi thế giới.  Trong khi đó các tôn giáo nhất thần thì thực tại đầu tiên và tối hậu, Thượng Đế, thì hoàn toàn ở ngoài, hoàn toàn tách lìa với thế giới.

2/ Ánh sáng (quang minh)

Vũ trụ Hoa Nghiêm là một vũ trụ đầy ánh sáng, chỗ nào cũng có ánh sáng. Ngay trong phẩm thứ nhất Thế chủ Diệu Nghiêm đã có nhiều đoạn nói về ánh sáng:

Như Lai tịch tĩnh bậc giải thoát

Hiện khắp mười phương không sót chỗ

Quang minh soi sáng khắp thế gian

Thiên vương Nghiêm Tràng đã được thấy

Và

Thân Phật thanh tịnh thường tịch diệt

Quang minh chói sáng khắp thế gian

Không tướng không hành không hình bóng

Ví như mây nổi giữa không gian.

Và

Phật phóng quang minh khắp thế gian

Chiếu sáng mười phương các cõi nước

Chuyển pháp rộng lớn chẳng nghĩ bàn

Phá sạch chúng sanh lầm mê tối.

Báo thân Lô Xá Na là ánh sáng, quang minh, bao trùm, soi sáng khắp thế gian mười phương các cõi nước. Người thấy được ánh sáng đang bao trùm thế giới thì bóng tối mê lầm sẽ dần dần tiêu tan.

Thực hành Chỉ, Quán và Chỉ Quán đồng thời là để thấy ánh sáng Báo thân Lô Xá Na, bấy giờ trong và ngoài là một ánh sáng. Một Báo thân Phật Lô Xá Na.

3/ Năng lực hóa hiện

Pháp tánh hay pháp thân tánh Không thì hiện khắp:

Rõ biết pháp tánh là vô ngại

Hiện khắp mười phương vô lượng cõi

Nói cảnh giới Phật chẳng nghĩ bàn

Khiến chúng đồng về biển giải thoát.

Như Lai không chỗ trụ thế gian

Hiện trong các cõi như vang, bóng

Pháp tánh rốt ráo không sanh khởi

Thiên vương Thắng Kiến được ngộ nhập.

                                  (Phẩm Thế chủ Diệu Nghiêm)

Sự biến hiện của Phật thân hay pháp thân tánh Không thì khắp vũ trụ vĩ mô cho đến vi mô, mỗi lỗ chân lông, mỗi hạt bụi.

Phật thân sung mãn khắp pháp giới

Hiện khắp trước tất cả chúng sanh

Tùy duyên cảm ứng đều cùng khắp

Mà hằng ở toà Bồ đề này.

Trong mỗi chân lông của Như Lai

Tất cả bụi cõi chư Phật ngồi

Chúng hội Bồ tát cùng vây quanh

Diễn nói thắng hạnh của Phổ Hiền.

Như Lai ngồi yên nơi Bồ đề

Lỗ lông thị hiện nhiều biển cõi

Mỗi mỗi lỗ lông đều như thế

Như vậy khắp cùng cả pháp giới.

                                  (Như Lai hiện tướng, thứ 2)

Vũ trụ này dày đặc ("sung mãn") sự biến hiện của Phật thân tức Pháp thân tánh Không. Pháp thân tánh Không thì không động, "ngồi yên dưới cội Bồ đề", mà biến hiện, thị hiện khắp không gian vĩ mô đến vi mô. Sự biến hiện ấy ở trong từng lỗ lông, từng hạt bụi, đến độ "mỗi lỗ lông thị hiện nhiều biển cõi". Đây là cảnh giới Sự sự vô ngại.

Sự biến hiện, thị hiện của pháp thân tánh Không này biểu lộ, "hiện khắp trước tất cả chúng sanh". Sự biến hiện, thị hiện này chính là Hoá thân Phật.

Ba thân, pháp thân tánh Không, báo thân quang minh và hoá thân biến hiện này có mặt khắp trong mọi không gian, thời gian, cho nên luôn luôn "hiện khắp trước tất cả chúng sanh."

Thiền định, thiền quán, mọi đức hạnh, mọi hạnh Bồ tát là để thấy trực tiếp ba thân, nghĩa là thấy Phật.