SỨC MẠNH CỦA GIỌT MƯA - TRÍCH: SỐNG BỞI LỜI NGUYỆN - SHOHAKU OKUMURA - Việt dịch: Bảo Nguyên Chí Thành - NXB Thế Giới, 2026

Trong phần luận giȧi về sự tu tập của Quy Sơn Linh Hựu, Đạo Nguyên Thiền Sư đã nói về những giọt mưa. Ngài khuyến khích chúng ta quán chiếu về sự hành trì của Quy Sơn nơi thâm sơn. Chúng ta nên tự đặt mình vào hoàn cảnh của ngài:

“Lắng nghe tiếng mưa rơi trong đêm khuya. Những giọt mưa có sức mạnh xuyên qua không chỉ rêu mà cả đá.”

Quy Sơn ngồi một mình giữa núi sâu. Sự thực hành tọa thiền của chúng ta, cũng giống như ngài, tựa như một giọt mưa. Chúng ta nhỏ bé và chỉ có thể ngồi trong một khoảng thời gian ngắn. Một giọt nước đơn lẻ không có sức mạnh lớn, nhưng nếu tiếp tục rơi mãi, nó có thể xuyên qua cả tảng đá.

Đây là một điểm cốt yếu. Sự thực hành của chúng ta không mang năng lực huyền bí hay kỳ diệu để xua tan mọi vọng tưởng ngay lập tức. Nhưng giống như những giọt mưa, chúng ta ngồi từng khoảnh khắc, từng ngày, từng năm, và chính sự kiên trì ấy dần dần bào mòn đá tảng của vô minh.

Khi nghĩ đến việc xây dựng một tu viện, cũng vậy. Nỗ lực của chúng ta giống như những giọt mưa: không thể tạo nên sự thay

đổi chỉ trong một ngày, vài ngày, hay vài năm. Nhưng nếu chỉ cần tiếp tục, khi duyên chín muồi, điều đó sẽ thành tựu.

Chúng ta nên ghi nhớ tấm gương của ngài Quy Sơn Linh Hựu. Điều quan trọng nhất chính là sự thực hành thực sự của chúng ta. Dù cần có thời gian để hướng đến mục tiêu, nhưng để hoàn thành bất kỳ công việc nào, nhân duyên thích hợp là điều thiết yếu.

Nhân có thể ví như hạt giống của một loài cây, còn Duyên là nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng mặt trời. Nếu ta đặt một hạt giống lên bàn, nó sẽ không thể nảy mầm. Nó cần có điều kiện thích hợp. Nhưng ngay cả khi điều kiện hoàn hảo, nếu hạt giống không khỏe mạnh, nó cũng không thể nảy mầm.

Vì vậy, chúng ta phải cẩn trọng nuôi dưỡng sự thực hành của mình sao cho khỏe mạnh và bén rễ sâu. Chúng ta cần giữ cho cội rễ của sự thực hành được khỏe mạnh.

Sự thay đổi của bốn mùa cũng như vậy. Khi tôi đến Minneapolis vào tháng Tám, tất cả cây cối đều xanh tươi. Khung cảnh thật đẹp. Chỉ vài tuần sau, lá cây chuyển sang nhiều màu sắc khác nhau, và điều đó cũng đẹp theo cách riêng của nó.

Nếu ta cố gắng tô màu từng chiếc lá bằng tay, có lẽ sẽ mất cả đời mà vẫn không tô xong. Nhưng khi mùa thu đến, tất cả lá cây đồng loạt đổi màu gần như ngay lập tức. Đó là vì bên trong cây đã có sẵn nhân duyên. Mọi sự diễn ra như vậy. Nếu không có nhân duyên thích hợp thì dù chỉ một chiếc lá cũng không thể đổi màu.

Điều này rất quan trọng khi quán chiếu về phát nguyện. Phát nguyện là một hành trình dài, một định hướng xa. Ta không cần vội vã. Hãy chỉ thực hành, nuôi dưỡng năng lượng cùng Tăng đoàn. Cứ thực hành, cứ ngồi thiền, cứ giữ hạt giống sống động, và khi nhân duyên chín muồi, nó sẽ tự nhiên lớn lên.

Lời nguyện của lão sư Katagiri vô cùng rộng lớn. Điều này cũng giống như sự thực hành. Phật pháp là điều gì đó mang tính phổ quát, vô hạn, tuyệt đối. Là con người, ta nhỏ bé và bị giới hạn. Nhưng khi an trú trong tư thế tọa thiền, buông bỏ cái tôi cá nhân, ta trở thành một với tất cȧ. Ta là vô hạn, là tuyệt đối, là một phần của vũ trụ.

Khi ta gạt bỏ những giới hạn của bản thân, thì không còn sự phân tách giữa cái tôi nhỏ bé và vũ trụ bao la. Đây chính là cốt lõi trong lời dạy của Đạo Nguyên Thiền Sư – sự hợp nhất giữa sai biệt và đồng nhất. Khác biệt là tính cá nhân – mỗi người mỗi khác. Đồng nhất có nghĩa tất cả là một – không có sự chia cách.

Đây chính là thực tại của chúng ta. Ta là những cá thể độc lập, nhỏ bé và hữu hạn. Nhưng khi an trú trong tư thế tọa thiền, buông bỏ vọng niệm, vượt khỏi ham muốn giới hạn của bản thân, ta được dẫn dắt bởi một lời nguyện xuất phát từ tận sâu trong tâm khảm. Khi ấy, không còn sự phân cách giữa ta và toàn thể vũ trụ.

Đạo Nguyên Thiền Sư thường nhắc đến sự hợp nhất giữa tính cá nhân và tính phổ quát. Chẳng hạn, trong Vĩnh Bình Quảng Lục, ngài trích dẫn một câu chuyện về Hoằng Trí Chính Giác, một thiền sư Trung Hoa nổi tiếng và là đồng môn với Trường Lư Thanh Liễu.

Có người hỏi Hoằng Trí:

“Cái ta trước khi phân biệt là gì” Ngài đáp:

“Con cóc trong giếng nuốt trăng.”

Một sinh vật nhỏ bé sống trong một cái giếng lại có thể nuốt trọn mặt trăng, biểu tượng của tính phổ quát và thực tại của đời sống.

Trong Vĩnh Bình Quảng Lục (Eihei Kōroku), Đạo Nguyên Thiền Sư đã thay đổi cách diễn đạt thành:

“Con cóc dưới đáy biển ăn cháo loãng.”

Đây là một hình ảnh kỳ lạ, vì không có loài cóc nào sống dưới biển. Nhưng có thể hiểu như sau:

• Con cóc dưới đáy biển tượng trưng cho một hành giȧ trong tu viện.

• Cháo loãng là thức ăn mà các hành giả thường ăn vào buổi sáng.

• Đại dương biểu trưng cho tăng đoàn.

Như vậy, tất cȧ chúng ta đều là những con cóc trong đại dương.

Nếu chiếc giếng trong câu chuyện của Hoằng Trí Chính Giác ám chỉ cái tôi hẹp hòi, sự ích kỷ và tính cá nhân, thì đại dương mà ngài Đạo Nguyên nói đến lại thể hiện đời sống trong tăng đoàn, nơi chúng ta vẫn là những con cóc, nhưng không còn bị giới hạn trong chiếc giếng nhỏ bé của bản ngã nữa.

Ngài Đạo Nguyên tiếp tục: “Con thỏ ngọc trên bầu trời rửa bát.” Khi còn nhỏ ở Nhật Bȧn, tôi được dạy rằng trên mặt trăng có một con thỏ, bởi vì hình dạng của các miệng núi lửa trên mặt trăng trông giống như một con thỏ, ít nhất là theo cách nhìn của người Nhật. Vì vậy, “thỏ ngọc” ở đây ám chỉ mặt trăng. Vậy ngài Đạo Nguyên muốn nói gì khi bảo rằng “một con cóc dưới đáy đại dương ăn cháo” và “một con thỏ ngọc rửa bát”? Tôi nghĩ rằng ngài muốn chỉ ra rằng chúng ta là những sinh thể nhỏ bé và giới hạn, nhưng khi thực hành trong tăng đoàn và cùng nhau ăn cháo buổi sáng, thì con thỏ – tức là mặt trăng – đến với hành giả ấy và rửa bát cho họ. Như vậy, hành giả ấy không còn chỉ là

một con cóc nữa, mà trở thành con thỏ ngọc trên mặt trăng. Đây là một sự chuyển hóa.

Cách diễn đạt của thiền sư Hoằng Trí mang tính thi vị, không đề cập đến các hoạt động đời thường. Nhưng ngài Đạo Nguyên đã diễn tả rất rõ thực tại của sự thực hành. Chúng ta là những sinh thể nhỏ bé, như loài cóc, nhưng khi tu tập trong tăng đoàn, chúng ta không còn chỉ là cá nhân riêng lẻ mà trở thành một phần của đại dương chúng sinh, của toàn thể sự hiện hữu. Việc ăn cháo buổi sáng là một hành động rất cụ thể. Dù chỉ là một việc làm nhỏ của một con người nhỏ bé, nhưng vẫn hiển lộ chân lý phổ quát – đó chính là thực tại của cuộc sống. Bất kỳ nỗ lực nào, dù nhỏ bé đến đâu, cũng là đủ. Chúng ta chỉ cần làm những gì có thể trong khoȧnh khắc này, rồi khoȧnh khắc tiếp theo, rồi ngày mai; từng khoảnh khắc một. Đó chính là cách thực hành tọa thiền, cũng như cách chúng ta thực hành trong mọi hoạt động hằng ngày.

---o0o---