LÀM GÌ CHO NGƯỜI KHÁC SAU KHI CHẾT - TRÍCH: BÀN VỀ SINH TỬ - TÁC GIẢ: ANDREW HOLECEK - Nhóm Dòng Sống dịch – NXB Thế Giới & NXB Thiện Tri Thức 2022

Dụng kỳ quang phục quy kỳ minh. (LÃO TỬ)

TRI KIẾN

MỌI NGƯỜI THƯỜNG CẢM THẤY bất lực sau khi ai đó qua đời, nghĩ rằng mình không giúp được gì. Nhưng đây thực sự là lúc chúng ta có thể làm được nhiều điều nhất và cũng là lúc sự giúp đỡ của chúng ta cần thiết nhất. Trừ khi được chuẩn bị sẵn sàng, có thể người chết đang gặp những hoàn cảnh gây hoang mang, bị vùi dập bởi bão nghiệp, phải đối mặt với những phóng chiếu của tâm mình, và cảm thấy rối loạn, đơn độc, sợ hãi.

Các bản văn về bardo không mang lại nhiều an ủi cho những người không được chuẩn bị. Có lẽ điều này sẽ truyền cho chúng ta cảm hứng để chuẩn bị hoặc khơi dậy nỗi sợ hãi lành mạnh về nghiệp. Hầu hết mọi người sau khi chết đều dễ bị tổn thương như sau khi sinh. Họ cần sự giúp đỡ như nhau. Đây là lúc những người ở lại nên tận dụng toàn bộ năng lực của những thực hành sau khi chết của Phật giáo.

Như chúng ta đã thấy, khi không còn bị giới hạn bởi cơ thể, tâm sẽ trở nên sáng suốt hơn nhiều. Nó cũng sở hữu những sức mạnh tâm linh tạm thời, bao gồm khả năng thấu thị và thấu thính. Dzongsar Khyentse Rinpoche nói: “Các sinh linh trong bardo có tâm rất tinh tế... vì vậy những thực hành bạn làm trong bardo sẽ lợi lạc và mạnh mẽ hơn nhiều.” Những sức mạnh này có thể được sử dụng để mang lại lợi ích cho những sinh linh trong bardo. Chúng ta có thể mời họ vào không gian tâm của mình và hướng dẫn họ.

Khi bị neo chặt vào cơ thể trong suốt cuộc đời, có thể khó để tâm vận động. Tiến bộ về tinh thần cần có thời gian. Nhưng khi được tự do trong bardo, sự tiến bộ tinh thần nhanh chóng là có thể xảy ra. Điều đó giống như việc đặt một khúc cây lớn chục người khiêng không nổi xuống nước. Trong môi trường mới linh hoạt này, thật dễ dàng để dịch chuyển khúc cây.

Tử Thư Tây Tạng nói về lý do vì sao chúng ta nên giúp đỡ và khả năng đáp lại của người đã chết. Cuốn sách khẳng định “không thể không giải thoát bởi những [chỉ dẫn] này”:

“Điều này là do: Thứ nhất, tâm thức trong bardo có một khả năng nhận biết phi thường, dù vẫn còn ô nhiễm. Vì vậy, bất cứ điều gì mà ai đó nói [với người đã chết] đều được người đã chết lắng nghe. Thứ hai, ngay cả khi người đã chết bị điếc hoặc mù [khi ở trong thế giới con người], thì giờ đây [trong bardo], tất cả các giác quan sẽ hoàn thiện và do đó bất cứ điều gì được nói ra đều sẽ được thu nhận. Thứ ba, vì người đã chết liên tục bị bao trùm bởi sợ hãi và kinh hoàng nên họ không thể tập trung vào những việc cần làm; do đó, những gì được nói sẽ được lắng nghe. Thứ tư, vì tâm thức không có sự hỗ trợ [vật chất] nào nên rất dễ hướng dẫn và có thể thâm nhập vào bản chất của bất cứ thứ gì được tập trung vào. [Ngoài ra], vì năng lực ghi nhận giờ đây rõ ràng hơn gấp nhiều lần, nên ngay cả những người yếu tinh thần cũng sẽ có được, trong bardo, một nhận biết sáng suốt nhờ những hành động trong quá khứ của mình. Do đó họ sẽ có món quà là biết cách thiền về những điều được dạy và [đồng hóa với những điểm được chỉ dẫn]. Đây là những lý do vì sao việc thực hiện các nghi lễ thay mặt người đã chết lại hữu ích.”

Tất cả điều này có thể xảy ra bởi nghiệp tạm thời ngưng trệ lại. Nếu đã chuẩn bị hoặc được hướng dẫn đúng cách, chúng ta có thể định hình tâm mình thành bất kỳ dạng thức nào có thể hình dung được. Đây là lý do vì sao bardo khởi sinh còn được gọi là bardo khả năng hay cơ hội. Là một người thân thiết với người đã chết, chúng ta có thể hướng tâm họ vào một dạng thức mới hiệu quả. Kiếp sống tiếp theo của họ có thể được định hình bởi những gì chúng ta làm bây giờ.

Sự linh hoạt của thân thể tinh thần vừa là một ân phước vừa là một lời nguyền. Lời nguyền ở chỗ bardo rất không ổn định. Không có gì để bảo vệ, thân thể tinh thần chập chờn như ngọn nến trong cơn gió. Và do không có một thân thể vật chất, nên sinh linh trong bardo cũng không thể ghi nhớ thông tin mới. Đây là lý do vì sao các hướng dẫn phải được lặp lại liên tục.

Nhưng ân phước là ở chỗ sự linh hoạt này cho phép những người ở lại hướng dẫn, và thậm chí có thể chuyển di các sinh linh trong bardo theo hướng tái sinh tốt đẹp. Chúng ta có thể hướng những cơn gió nghiệp thổi đúng hướng. Điều này đặc biệt đúng với những người có mối liên hệ nghiệp mạnh nhất với người đã chết. Các sinh linh trong bardo sẽ được thu hút một cách tự nhiên đến với bạn, vì vậy bạn có cơ hội thuận lợi để giúp đỡ.

Do những sức mạnh tâm linh tạm thời, các sinh linh trong bardo có thể nhìn và nghe thấy khi bạn gọi họ. Họ cũng có thể đọc được tâm bạn. Nếu bạn ôm lấy họ với những ý nghĩ yêu thương, điều đó sẽ giúp họ ổn định tâm. Trạng thái tích cực của tâm có tính lây lan và có thể trở thành trạng thái thực tế đối với họ, đưa họ vào các cảnh giới cao hơn.

Ngược lại, nếu bạn đang nuôi dưỡng những ý nghĩ gây tổn hại, điều đó có thể khiến các sinh linh trong bardo lo lắng và tạo ra những trạng thái tâm tiêu cực. Điều này có thể đưa họ vào các cõi thấp hơn. Đây là một ứng dụng bên trong của việc “bảo đảm môi trường” đã được thảo luận. Do đó, cách đầu tiên để giúp họ là hãy giữ họ trong trái tim mình bằng tình yêu thương. Bất cứ khi nào nghĩ đến họ, hãy tự động thêm câu thần chú OM MANI PADME HUM, điều đã được đưa vào ký ức của bạn với thiền. Trong bardo hoại diệt, chúng ta muốn tạo ra cảm giác của một cái ôm ấm áp về thể chất. Trong bardo khởi sinh, chúng ta muốn duy trì cái ôm đó về tinh thần.

Một số vị thầy nói rằng chúng ta nên cố gắng không khóc, mà hãy vui mừng vì một cuộc sống tốt đẹp. Nếu điều này không tạo áp lực quá mức cho bản thân, thì nó có thể giúp người sắp mất buông bỏ. Nhưng mất đi người thân có lẽ là trải nghiệm đau đớn nhất cuộc đời. Áp lực gia tăng của việc có những phản ứng cảm xúc hoàn hảo sau cái chết có thể khiến chúng ta thêm đau đớn. Chúng ta nên cố gắng đặt nhu cầu của họ lên trên nhu cầu của mình, nhưng cũng nên nhớ rằng nếu không quan tâm đến bản thân, chúng ta sẽ không thể quan tâm đến họ.

Cái chết không phải một trường hợp khẩn cấp. Không cần phải vội vàng và gọi cho bất kỳ ai. Khi cha qua đời vào tối thứ hai, tôi đã không liên lạc với trung tâm điều dưỡng cho đến sáng hôm sau. Tôi đã không gọi điện cho nhà tang lễ để chuyển thi thể cho đến chiều thứ ba. Điều đó đã cho tôi 18 giờ để thực hành với ông. Nó cũng cho phép gia đình và bạn bè ở bên ông trong một khung cảnh thân mật. Dù cái chết không đau đớn, nhưng những hơi thở gấp của ông thật khó chứng kiến với mọi thành viên của gia đình. Hình ảnh ông nằm trong tư thế thoải mái đã làm dịu đi ký ức khó khăn về những giờ khắc cuối cùng. Mọi thành viên gia đình, những người đã tỏ ra nghi ngờ về việc giữ thi thể bấy lâu nay, đều nói rằng việc ngồi với ông sau khi ông qua đời đã làm thay đổi điểm đó. Họ cảm thấy biết ơn vì có cơ hội được ở bên ông.

KHI NÀO CẦN GIÚP ĐỠ

Điều đặc biệt quan trọng là cần giúp những người đã chết trong ba tuần rưỡi đầu sau khi chết. Đây là giai đoạn sinh linh trong bardo vẫn ở dạng một thân thể tinh thần tương tự như thân thể vật chất trước đây, đang ở quanh những người và địa điểm quen thuộc. Do mô thức thói quen, chúng ta tiếp tục nhìn nhận bản thân theo cách cũ. Tâm thức đi vào bardo với những thói quen cũ, điều định hình thân thể tinh thần.

Khi tiếp tục trải qua bardo, một số vị thầy nói rằng thân thể tinh thần dần dần biến đổi thành dạng của thân thể mà nó sẽ hoàn toàn trở thành trong kiếp tới. Những thói quen cũ mất dần đi và những thói quen mới sẽ hình thành. Do đó, ba tuần rưỡi sau, hoặc nửa sau của bardo khởi sinh nếu bardo này không kéo dài đủ bảy tuần, là giai đoạn các sinh linh trong bardo hướng về kiếp kế tiếp. Nghiệp nắm quyền kiểm soát và nhốt họ vào trong thể dạng tiếp theo của mình.

Chúng ta nên tập trung nỗ lực để giúp người đã chết hàng tuần sau ngày họ chết. Điều này là do trải nghiệm về cái chết lặp lại sau mỗi bảy ngày. Đó không phải là sự lặp lại hoàn toàn của quá trình chết, vì thân thể vật chất đã biến mất và sự tan rã không thể diễn ra. Kalu Rinpoche giải thích:

“Vào cuối mỗi tuần, có một sự chấn thương khi nhận ra rằng mình đã chết và tâm chúng ta lại rơi vào một trạng thái bất tỉnh tương tự như trạng thái bất tỉnh ngay sau khi chết, nhưng không quá dữ dội. Sau mỗi giai đoạn bất tỉnh ngắn này, tâm tỉnh lại, và một lần nữa mandala của các thần tôn lại xuất hiện, nhưng giờ đây theo một cách rời rạc và thoáng qua. Những cơ hội liên tiếp có được từ những lần xuất hiện này không lớn như ở giai đoạn đầu, nhưng khả năng giải thoát vẫn tái diễn trong suốt trải nghiệm sau khi chết.”

Đây là những ngày để tập trung vào các nghi lễ được mô tả dưới đây. Jamgon Kongtrul viết:

“Nếu sinh linh không thể bắt đầu quá trình tái sinh trong bảy ngày đầu tiên, nó sẽ trải qua một cái chết nhỏ, giống như ngất xỉu trong một thời gian ngắn, và một lần nữa được sinh ra trong trạng thái trung gian. Sau đó, nó có thể bắt đầu quá trình tái sinh trong khoảng thời gian bảy ngày [tiếp theo]. Ngay cả nếu trong khoảng thời gian đó nó vẫn không có đủ các yếu tố cần thiết cho việc tái sinh, nó chắc chắn sẽ [bắt đầu quá trình] tái sinh trong vòng 49 ngày [kể từ khi chết].”

Ví dụ: Nếu một người qua đời vào trước trưa chủ nhật, ngày tập trung đầu tiên sẽ vào thứ bảy tiếp theo. Nếu họ qua đời sau buổi trưa, ngày đó sẽ rơi vào chủ nhật tiếp theo. Tuần thứ tư sau khi chết được coi là đặc biệt quan trọng, bởi nhiều sinh linh không ở trong bardo lâu hơn bốn tuần. 49 ngày là khoảng thời gian dài nhất của các sinh linh trong bardo khởi sinh, vì vậy các nghi lễ thường được thực hiện sau đó. Một năm sau khi chết là một khoảng thời gian tiềm năng khác.

Ngoài thời gian chết, cũng có một mối liên hệ với địa điểm chết. Điều này đặc biệt đúng nếu cái chết là đau thương. Tốt nhất là chúng ta có thể thực hiện các thực hành của mình tại địa điểm đó vào những thời điểm đặc biệt này. Nhưng nếu không thể, đừng lo lắng về việc bỏ lỡ hoàn cảnh lý tưởng. Hoàn cảnh lý tưởng là động lực chân thành để chúng ta giúp đỡ.

Mặc dù đây là những thời điểm đặc biệt để giúp đỡ, nhưng không bao giờ là quá muộn. Không gian và thời gian không giới hạn sức mạnh của tâm từ bi và năng lực của công đức. Ngay cả sau khi sinh linh trong bardo đã tái sinh, công đức dành cho họ vẫn có ích. Cuối cùng, những nỗ lực của bạn để giúp đỡ người chết, đặc biệt nếu bạn có mối liên hệ mạnh mẽ với họ về nghiệp, có thể có hiệu quả như của một bậc thầy tâm linh. Không chỉ những người ưu tú về mặt tâm linh mới có thể mang lại lợi ích cho người chết.

Cho đến khi trung tâm tim lạnh đi, hay một chút máu chảy ra từ miệng hoặc mũi (báo hiệu rằng bindu đỏ đã tiếp tục đi lên đỉnh trung mạch và tâm đã được giải phóng), đừng chạm vào các phần dưới cơ thể. Hãy chờ cho đến khi quá trình chết hoàn tất để tâm không thoát ra theo các lối cổng thấp. Hãy hướng sự chú ý và liên hệ của bạn lên đỉnh đầu. Hãy nhớ cần khoảng 20 phút để sự tan rã bên trong hoàn tất. Nếu người chết hiến tặng nội tạng, thì sự hào phóng của việc cúng dường cơ thể của họ sẽ thay thế cho những hướng dẫn này. Việc lấy nội tạng nên được bắt đầu ngay lập tức.

Trong một vài ngày sau khi chết, đừng làm thay đổi bất cứ tài sản nào của người chết. Tâm họ có thể bị thu hút bởi những món đồ này, và việc làm thay đổi những thứ này có thể khiến họ khó chịu. Dù tâm đã rời khỏi cơ thể, nhưng cơ thể vẫn là mối liên hệ nghiệp chính của kiếp trước. Sinh linh trong bardo thường quanh quẩn bên cơ thể cũ của mình. Hãy đối xử với thi thể bằng sự tôn trọng và quan tâm. Hãy tắm, chúc phúc và chăm sóc thi thể một cách cẩn thận.

Các phần sau đây đưa ra các nghi lễ và pháp thiền có lợi cho người chết. Những thực hành này cũng mang lại lợi ích cho những người ở lại. Chúng giúp chúng ta nói lời tạm biệt và cho chúng ta cảm giác rằng mình đang làm điều gì đó để giúp đỡ. Truyền thống Tây Tạng rất phong phú những điều chúng ta có thể làm. Một số nghi lễ này là bí truyền, ngay cả với các đệ tử Phật giáo Tây Tạng. Chúng đã được thực hành hàng trăm năm nay bởi những sinh linh tỉnh thức nhất trên hành tinh này. Đây không phải là những nghi lễ trống rỗng vì mục đích xã hội. Đây là những thực hành tâm yếu của một truyền thống trí tuệ được thiết kế để mang lại lợi ích cho những người cần. Chúng ta hãy đồng thuận với truyền thống trí tuệ này và tin cậy vào các phương pháp của nó. Chúng ta sẽ bắt đầu với các phương pháp đơn giản, sau đó tiến dần đến các phương pháp bí truyền hơn.

Ảnh nguồn internet