CHÚ THÍCH ĐẶC THÙ VỀ “PHÁP” - Trích: PHÁP HOA HUYỀN NGHĨA - PHẬT HỌC THIÊN THAI TÔNG - TRÍ KHẢI ĐẠI SƯ - Từ Hoa dịch – NXB Phương Đông 2008

1.2.1 Tổng chú về Thập Như Thị (T33, 694a)

Trong phần này, Trí Khải xác định ý nghĩa chung của mười Như Thị. “Tướng” là vẻ bên ngoài có thể phân biệt, “tánh” là chỉ cho hiện hữu bất biến bên trong, “thể” chỉ cho phẩm tính chính thực sự thuộc về thực tại, “lực” là khả năng trở nên thực, “dụng” là xây dựng nên, “nhân” là nguyên nhân đưa đến hậu quả giống như nhân (ví như một niệm thiện phát khởi những niệm thiện, một niệm ác phát khởi những niệm ác), “duyên” là nhân gián tiếp hoặc có điều kiện, “quả” chỉ cho kết quả giống như nhân, “báo” là những hiệu quả có từ hạt giống đã gieo trong quá khứ trở lại (một đời sống thiện hạnh đưa đến một sự tái sinh an lạc, và một lối sống quỷ quyệt đưa đến một kiếp sau bất an); “bản mạt cứu cánh đẳng” chỉ cho sự đồng nhất của cái như thị đầu tiên là “Tướng” cho đến cái như thị thứ chín là “Báo”, vì cả hai thủy và chung có cùng chung một thực tại: điểm khởi đầu chứa đựng điểm đến sau cuối, và điểm sau cuối là kết quả hiển lộ cái chứa đựng trong điểm khởi đầu.”

1.2.2 Biệt chú về Thập Như Thị (T33, 694a-696a)

Trong phần này, ý nghĩa đặc thù về mười như thị được Trí Khải chú giải với mỗi nhóm trong bốn nhóm phân chia mười pháp giới. (i) Đặc tính của Thập Như Thị trong nhóm thuộc những cõi tà:

Nhóm đầu tiên gồm bốn cảnh nơi địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, và a tu la hướng về. Trí Khải phác họa ý nghĩa mười như thị trong nhóm này với màu đen về những ác nghiệp và nguyên nhân của khổ. “Tướng” có nghĩa rằng khi một chúng sinh có tướng mạo xấu xa thì hợp với việc rơi vào một trong những kiếp số bất an trong lần tái sinh sắp đến. Số kiếp của chúng sinh này lộ ra những tướng khác thường mà Phật có thể nhìn thấy rõ ràng, Bồ tát thì nhìn kém thông suốt hơn, Nhị Thừa nhìn thấy một cách mơ hồ, và kẻ ngu muội thì hoàn toàn không thấy được. “Tánh” chỉ cho bản tánh của những chúng sinh trong cảnh giới này đen xấu, và những chúng sinh này rất khó chuyển đổi Bản tánh tà giống như cành khô, trong đó có lửa. Vì mang đánh lửa, cành khô có thể bốc thành lửa ngọn khi hội đủ những điều kiện. Tánh tà là cái đưa đến sự tái sinh trong bốn cõi này. Trí Khải luận rằng nếu không có tà tánh như nguyên nhân bên trong khiến cho lửa dữ bốc ngọn, sẽ không có sự tái sinh trong những cõi xấu ác. Giống như loại vật dụng bằng nhựa, có hình dáng như cành khô nhưng không có tánh lửa, vì vậy không cháy. “Thể” chỉ cho những yếu tố vật chất và tinh thần của chúng sinh đã bị diệt trong vô số lần không thể tính kể, như những khổ đau trong những kiếp quá khứ, những kinh nghiệm diễn tiến khổ đau trong hiện tại, và sẽ còn chịu đựng trong tương lai. Những yếu tố khổ đau thuộc tinh thần và vật chất như vậy là cái tạo nên thể của một chúng sinh này. “Lực” chỉ cho những khả năng xấu ác mà chúng sinh có thể tạo ra, như chúng sinh cõi địa ngục có thể đi trên lưỡi gươm, ngạ quỷ có thể nuốt đồng, nhai sắt, loài thú dữ có thể hiếp đáp những con vật yếu kém hơn v.v... “Dụng” có nghĩa rằng những chúng sinh tạo nên, liên hệ, hoặc tự làm cho ba loại nghiệp thân, khẩu, và ý càng ngày càng trở nên xấu ác. Những điều này gọi là Dụng. “Nhân” chỉ cho thói quen xấu sinh khởi liên tục. Khuynh hướng xấu đến từ thói quen là nhân khiến đường tà dễ dàng thành tựu. “Duyên” chỉ cho những xấu ác của ngã, và ngã sở là những nhân phụ thuộc. “Quả” chỉ cho những kết quả xấu ác liên tục từ sự trói buộc vào dục vọng. Thí dụ, chúng sinh đầy vọng dục tái sinh trong cõi địa ngục mà vẫn lầm tưởng là cõi vui thú. “Báo” chỉ cho báo đến từ quả. Thí dụ, khi chúng sinh với nhiều vọng dục chịu đau đớn bởi cột đồng và giường sắt (như kết quả của lòng mê đắm). “Bản mạt cứu cánh đẳng” liên quan đến Tam Đế (Không, Giả, Trung Đạo). Trước hết, từ Không thủy và chung như thị Không, và như vậy, cứu cánh như nhau. Thứ hai, từ Giả, thủy chung như thị Giả, và như vậy, cứu cánh như nhau. Thứ ba, “cứu cánh đẳng” nói về Tâm của lý Trung Đạo. Tâm này không khác Tâm Phật và có khả năng đạt đến Phật giới.

Ảnh nguồn internet